WANTOESTANDEN

ARBEIDSMIGRANTEN KRIJGEN STANK VOOR DANK

Tekst Jan Bos Beeld Rob Nelisse

FNV-BESTUURDER BART PLAATJE: ‘WE TREFFEN DE MEEST VRESELIJKE TOESTANDEN AAN’

Arbeidsmigranten spelen een cruciale rol bij het draaiende houden van de economie. Maar de meesten wonen onder erbarmelijke omstandigheden en zijn bij ziekte overgeleverd aan de nukken van de werkgever. De FNV gaat dagelijks op pad om misstanden op te sporen en aan te pakken.

In Nederland werken zo’n 400.000 arbeidsmigranten en dat is nog maar een voorzichtige schatting. Werk is er genoeg, bijvoorbeeld in de bouw, de vleesverwerkende industrie, de tuinbouw of de distributie. Vooral de distributie zit te springen om arbeidskrachten, want door de coronamaatregelen neemt het online bestellen een hoge vlucht. In Brabant wemelt het van de distributiecentra, bijvoorbeeld voor bol.com of De Bijenkorf, waar uitzendkrachten continu aan het rennen zijn om de pakketjes op tijd de deur uit te krijgen.

In Polen, Roemenië of Spanje staan de werknemers in de rij om in die pakhuizen aan de slag te mogen. Uitzendbureaus halen ze ter plekke op en spiegelen hen voor dat ze zich nergens zorgen over hoeven te maken: werk, huisvesting, zorgverzekering, het wordt allemaal pico bello geregeld.

ZWAAR VERWAARLOOSD HOTEL

Aangekomen in Nederland valt dat nogal eens flink tegen. Vooral de huisvesting komt vaak niet in de buurt van wat in het vooruitzicht was gesteld. ‘Mij was een eigen huis beloofd,’ zegt Adrian (25) die een maand geleden vol verwachting uit Roemenië is gekomen, ‘maar moet je zien waar ik ben terechtgekomen.’ Licht gegeneerd toont hij zijn krappe kamer die hij met drie anderen moet delen in het zwaar verwaarloosde hotel Friends in Waalwijk. De bedden staan op nauwelijks anderhalve meter van elkaar.

Na een dag hard werken voor De Bijenkorf – ‘vandaag heb ik wel tien kilometer moeten lopen in veel te krappe werkschoenen’ – heeft hij geen plek voor zichzelf waar hij even kan bijkomen. Zonder blikken of blozen brengt het uitzendbureau hem voor zijn schamele onderkomen 430 euro per maand in rekening, ruim een kwart van zijn salaris. ‘Maar ik heb geen keus’, berust hij.

HET STIKT VAN DE MUIZEN

Een paar kamers verderop toont de Spaanse Gemma (35) zich een stuk strijdbaarder. Ze wordt al twee jaar in de ene na de andere gribus ondergebracht en ze is het nu zat. ‘Moet je zien’, begint ze, ‘m’n handen zitten vol beten van bedwantsen, ik heb de hele dag last van jeuk. En in de keuken stikt het van de muizen, dat kan echt niet meer.’

Van die keuken maken alle dertig bewoners van het ‘hotel’ gebruik, zodat het tegen etenstijd rondom het fornuis dringen is geblazen. Douche en toilet, waar de schimmel van de muren druipt, moet ze behalve met haar kamergenote delen met nog vier anderen. Gemma maakt lange dagen en heeft plezier in haar werk, maar als ze thuiskomt voelt ze zich gestraft voor haar inzet. ‘En de huisbaas doet niks, die reageert nergens op. Ik ben er klaar mee, ik wil zo snel mogelijk weg hier.’

Tekst gaat verder onder de foto

In de onhygiënische keuken van het hotel stikt het van de muizen.

'ALLES ZOU PICO BELLO GEREGELD ZIJN'
DE FNV WIL SCHEIDING VAN BED EN BAAN

MIDDELEEUWSE TOESTANDEN

Gelukkig staan Gemma en Adrian en al die andere arbeidsmigranten die onder abominabele omstandigheden moeten leven, er niet alleen voor. Dag in dag uit stroopt een campagneteam van de FNV, onder leiding van bestuurder Bart Plaatje, het land af op zoek naar misstanden en roept waar nodig werkgevers, uitzendbureaus en verhuurders ter verantwoording.

‘We treffen de meest vreselijke toestanden aan’, vertelt Plaatje. ‘Mensen die keihard werken worden weggestopt in caravans, stallen of kelders waar ze fors voor moeten betalen, het is mensonterend. Ze krijgen stank voor dank.’ Het Waalwijks hotel ‘Friends’ noemt Plaatje exemplarisch voor de misère onder arbeidsmigranten. ‘Het probleem hier is dat het uitzendbureau aan iedere migrant twee keer verdient, want het is niet alleen de werkgever maar ook de huisbaas. Dan krijg je middeleeuwse toestanden In een kamertje van vijftien vierkante meter worden vier werknemers gestopt en de huur van honderden euro’s wordt automatisch ingehouden. Je hebt het maar te accepteren, anders sta je op straat. En omdat ze al verdienen aan de huisvesting kunnen ze de lonen laag houden wat leidt tot valse concurrentie met fatsoenlijke uitzendbureaus.’

‘Scheiding van bed en baan’, is dan ook een belangrijk motto van de campagne die de FNV in oktober is gestart om de positie van arbeidsmigranten te verbeteren.

NIEMAND BELT 112

‘Een ander probleem waar we vaak tegenaan lopen is de zorgverzekering’, vervolgt Plaatje. ‘De meeste migranten beschikken zelf niet over hun zorgpas, die houdt de werkgever in bewaring. Daardoor moeten ze altijd langs hun baas voordat ze naar de huisarts kunnen, maar die zit niet op zieke werknemers te wachten. Uitzendbureaus kunnen arbeidsmigranten die zich ziek melden makkelijk ontslaan en dan raken ze niet alleen hun baan, maar ook hun slaapplek kwijt.’

Uitzendbureaus deinzen er zelfs niet voor terug om slachtoffers van een bedrijfsongeval aan hun lot over te laten. De Poolse arbeidsmigrant Marcin (44) kan daarover meepraten. Na amper een week te hebben gewerkt bij vetsmelterij Beneluxvet in Dronten glijdt hij uit en belandt met zijn voeten in een bassin vol kokend vet. Zijn collega’s zetten hem onder de koude douche, maar niemand belt 112 en pas uren later smeert de arbo-arts een zalfje over de diepe brandwonden en stuurt hem naar huis. Een medebewoonster ziet met lede ogen aan hoe Marcin vecht tegen de helse pijn en trekt bij de FNV aan de bel.

‘We schrokken ons rot’, vertelt Plaatje, ‘we hebben hem meteen naar het ziekenhuis gebracht en van daaruit naar het brandwondencentrum in Beverwijk. We hadden geen dag later moeten komen, anders hadden zijn onderbenen misschien geamputeerd moeten worden. In medisch opzicht gaat het gelukkig de goede kant op, maar hij zit met een trauma en voelt zich in de steek gelaten. Het uitzendbureau interesseert het geen ruk, die hebben niks meer van zich laten horen.’

Tekst gaat verder onder de foto

Spaanse Gemma is het zat: ‘Mijn handen zitten vol beten van bedwantsen. Ik heb de hele dag jeuk.’

COWBOYS

De FNV vraagt al jaren aandacht voor de misstanden onder arbeidsmigranten. Mede daardoor is ook de Tweede Kamer doordrongen van de problemen, al in 2011 stemde een meerderheid in met een motie om ‘eigenaren van malafide uitzendbureaus de financiële voordelen van hun frauduleuze praktijken te ontnemen’.

‘Daar bleef het bij’, constateert Plaatje bijna een decennium later. ‘In de uitzendbranche wemelt het nog steeds van de cowboys die aan de ellende van arbeidsmigranten een dikke boterham verdienen. Het is wrang dat de politiek als gevolg van de coronacrisis eindelijk wakker lijkt te worden, want nu wordt zichtbaar dat migranten vaak dicht op elkaar gepakt zitten, de transportbusjes zijn overvol en ’s nachts hoesten ze over elkaar heen.’

KETTING OM DE DEUR

In allerijl zette minister Koolmees in mei een ‘aanjaagteam’ onder leiding van Emile Roemer aan het werk om met voorstellen te komen om arbeidsmigranten beter tegen corona te beschermen. De eerste aanbevelingen liggen er inmiddels en die geven Plaatje hoop.

‘Roemer wil onoorbare praktijken van uitzendbureaus aanpakken en hij pleit er bijvoorbeeld voor om iedere arbeidsmigrant een eigen slaapruimte te geven. Daar staan we natuurlijk achter, want dat willen wij al jaren. Het is niet meer dan een kwestie van beschaving dat je arbeidsmigranten een fatsoenlijke woonruimte voor een redelijke prijs geeft. Ze werken hard en zijn voor de Nederlandse economie onmisbaar. Nu beschikt maar één op de vier migranten over acceptabele woonruimte, dat moet snel veranderen, corona of geen corona.’

Plaatje is dan ook niet van plan om de discussie in de Tweede Kamer over de aanbevelingen van Roemer af te wachten. ‘Dat kan nog wel even duren en zolang kunnen we Adrian en Gemma en al die anderen hier niet in de kou laten staan. We zijn al in gesprek met het uitzendbureau om ze hier zo snel mogelijk weg te krijgen en dat gaat lukken. En om ervoor te zorgen dat dit hotel niet opnieuw wordt gebruikt gaan we hier met veel bombarie een ketting om de deur leggen.’

‘DE POLITIEK IS EINDELIJK WAKKER GEWORDEN’

ARBEIDSMIGRATIE IN CIJFERS

Het aantal arbeidsmigranten in Nederland is moeilijk vast te stellen. De schattingen lopen – afhankelijk van het seizoen – sterk uiteen, van 400.000 tot 800.000. Verreweg de meeste migranten zijn afkomstig uit de Europese Unie, vooral uit Polen en Roemenië. Zij werken overwegend in de land- en tuinbouw, de distributie, de vleesverwerkende industrie, de bouw en de schoonmaaksector. Dat zijn sectoren waarvoor niet voldoende Nederlandse arbeidskrachten zijn te vinden, van verdringing op de arbeidsmarkt is dus geen sprake.

Arbeidsmigranten uit Europa vervullen bijna 5 procent van het aantal banen. Migranten die vanuit Azië naar Nederland komen hebben een speciale vergunning nodig en werken vooral in de ICT. De meeste arbeidsmigranten zijn hier tijdelijk, driekwart keert binnen tien jaar terug naar hun thuisland. Veel bedrijven kunnen niet zonder arbeidsmigranten, ook niet nu het door de coronacrisis economisch slechter gaat. Arbeidsmigranten dragen miljarden bij aan het nationaal inkomen, voor 2019 wordt dit geschat op 15 miljard.

FNV WIL EERLIJKE ARBEIDSMIGRATIE

De FNV maakt zich sterk voor een socialer Nederland en vindt dat iedereen die in Nederland werkt recht heeft op hetzelfde loon en dezelfde arbeidsvoorwaarden. In de praktijk loopt de FNV echter steeds vaker tegen schrijnende misstanden aan. Uitbuiting, malafide uitzendbureaus, schijnconstructies en mensonterende huisvesting zijn helaas aan de orde van de dag.

Maatschappelijke normen vervagen en de overheid treedt veel te weinig op, signaleert de FNV in haar recente nota ‘Eerlijke arbeidsmigratie in een socialer Nederland’. Voor de FNV is eerlijke en menswaardige behandeling van arbeidsmigranten niet meer dan een ‘kwestie van beschaving’. Onder die noemer is de FNV dan ook een campagne gestart om de positie van arbeidsmigranten te verbeteren. Dat dat broodnodig is blijkt uit de vele praktijkverhalen die op de website www.kwestievanbeschaving.nl zijn verzameld.

Deel deze pagina